مبارزه عليه صاحبان سيورغال را تجديد كرد ، ولى در اين ايام روشهاى مبارزاتى او با شيوه‌هاى پيشين قاضى عيسى فرق داشت . او اعلام كرد كه تمهيدات همه سيورغالهاى « ابدى » كه در زمان اسلافش واگذار شده از حيّز اعتبار ساقط است . افزون براين او اكثر صاحبان سيورغال از طبقه مذهبى را از امتيازات گوناگونشان محروم ساخت ؛ بخصوص آنانى كه از ماليات معاف بودند . بديهى است كه اين عمل خشم اشرافيت مقتدر نظامى را عليه احمد برانگيخت و پس از هفت ماه حكومت در نبرد با اميران متمرد كشته شد ( 903 / 1497 ) . صفويان نيز در واقع سيورغال واگذار مىكردند ، ولى سياست آنان در اين حوزه با سياست اسلافشان متفاوت بود . در سرتاسر دوره صفوى سيورغالهاى كوچك و متوسط موجود بود و استفاده‌كنندگان از آنها را اغلب ارباب عمائم يعنى رجال مذهبى تشكيل مىدادند . مواردى نيز وجود داشت كه سيورغالها به افراد واگذار نمىشد بلكه به بنيادهاى مذهبى تفويض مىگشت . متولى بنياد مورد بحث ازاين سيورغال بهره مىگرفت و تمام اين تمهيدات ترفندهايى بود كه از تمركز حقوق ممتاز در دست افراد بخصوصى جلوگيرى به عمل آيد « 1 » . ازاينها گذشته ، تعهدات مالياتى مختلفى بر گرده صاحبان سيورغال تحميل مىشد ؛ مثلا صدراعظم در اواخر قرن يازدهم / هفدهم و اوايل قرن دوازدهم / هيجدهم درصدى از عوايد سيورغالها را دريافت مىكرد « 2 » . كاهش روزافزون بهاى پول رايج هم سهم عمده‌اى در تضعيف نهاد سيورغال داشت ، بخصوص آنهايى كه محصولشان از همان آغاز مبتنى بر مبلغ معينى پول بود . هنگامى كه صفويان به قدرت رسيدند ، روزگار واگذارى سيورغالهاى بزرگ بسرآمد . مالكان بزرگ متمرد به راحتى از املاك وسيع و سيورغالهاى بزرگ خويش محروم شدند ؛ موازين ديگر نيز همچون از بين بردن سيورغالها در برخى ايالات ( مثلا در زمان شاه عباس اول در آذربايجان « 3 » ) اتخاذ شد . حكومتها و مناطق وسيع در دولت نوپاى صفوى به قبايل قزلباش و يا رهبران آنان واگذار گرديد . امّا اين كار در كسوت سيورغال انجام نگرفت ، بلكه عنوان غيرموروثى تيول داشت ( به مطالب زير رجوع كنيد ) . البته اين رويه از ظهور گرايشهاى كانون‌گريز جلوگيرى نكرد و تاريخ صفويان هم بيانگر اين مسأله بود ؛ باوجوداين ، قدرت مركزى با خوددارى از واگذارى سيورغالهاى وسيع و رشد آن تقويت شد و ارگانهاى آن با آگاهى تمام به منظور خاتمه اين نوع سيورغالها هدايت گرديد .

--> ( 1 ) - بوسه ، Untersuchungen ، ص 99 . ( 2 ) - مينورسكى ، تذكرة الملوك ، صص 85 به بعد . ( 3 ) - مارتين ، « هفت سند از دوره صفوى » ، صص 203 ، 205 ( سند شماره 7 ) . ،